VÌ SAO SAU TẾT NGƯỜI TA DỄ THAY ĐỔI NƠI LÀM VIỆC? LIỆU ĐÂY CÓ PHẢI LÀ NGUYÊN NHÂN CHÍNH?

Tại sao nhân sự dễ rời đi sau Tết?

Một câu chuyện nhỏ trước cổng khu công nghiệp, nhưng lại gợi ra một vấn đề rất lớn của doanh nghiệpHôm nay, Ông Bán Sơn đi khảo sát công trình ở khu công nghiệp Việt Hương, đến sớm hơn lịch hẹn một chút nên tôi ngồi chờ trước cổng khu công nghiệp. Cảnh tượng trước mắt rất quen thuộc: người ra, người vào, xe cộ tấp nập, từng tốp công nhân đứng nói chuyện với nhau, và đặc biệt là khá nhiều anh em cầm hồ sơ đi xin việc.

Nhìn cảnh đó, tôi để ý mãi.

Sau Tết, không khí ở nhiều nơi thường như vậy. Có người quay lại chỗ cũ, có người đi tìm việc mới, có người chỉ vừa làm được vài ngày đã nộp hồ sơ chỗ khác. Tôi ngồi đó, tranh thủ nói chuyện với vài anh em công nhân. Mỗi người một lý do. Người thì bảo lương chưa như kỳ vọng. Người nói tăng ca nhiều quá. Người nói quản lý khó quá. Có người bảo đi làm xa nhà, bất tiện đủ thứ. Nhưng trong rất nhiều câu chuyện hôm đó, có một ý lặp lại làm tôi nhớ rất rõ:

“Công ty hiện tại nóng quá anh ơi, làm chịu không nổi.”

Nghe qua tưởng đơn giản. Nóng thôi mà, cố chút là được. Nhưng đi sâu vào mới thấy, chữ “nóng” ở đây không chỉ là nhiệt độ. Nó là sự bức bối kéo dài mỗi ngày. Nó là cảm giác bước vào xưởng đã thấy ngột ngạt. Nó là làm chưa tới giữa ca đã mệt, áo quần ướt sũng, đầu óc nặng nề, người khó chịu, tinh thần tụt xuống. Nó là chuyện rất nhỏ nếu ngồi trong văn phòng máy lạnh, nhưng lại là chuyện rất lớn với người trực tiếp lao động ở nhà xưởng, mái tôn, kho bãi, khu sản xuất.

Và thật lòng mà nói, nhiều chủ doanh nghiệp vẫn đang đánh giá quá nhẹ chuyện này.

Sau Tết là thời điểm tâm lý con người thay đổi rất mạnh. Trước Tết, nhiều người còn cố bám trụ vì thưởng, vì lương tháng 13, vì muốn chờ hết năm cho trọn. Nhưng ra Tết thì khác. Người lao động bắt đầu ngồi lại tính toán. Họ tự hỏi: năm nay có nên làm tiếp ở đây không? Công việc này có đáng để gắn bó không? Sức khỏe mình có chịu nổi không? Có chỗ nào tốt hơn không? Có nơi nào mát hơn, ổn hơn, dễ thở hơn không?

Chính giai đoạn này, rất nhiều bất mãn cũ bắt đầu được đem ra cân đo lại.

Thực tế, nhân sự rời đi sau Tết thường không phải vì một lý do duy nhất. Ít ai bỏ việc chỉ vì một chuyện. Thường là nhiều thứ dồn lại. Lương chưa đủ hấp dẫn. Chế độ chưa rõ ràng. Quản lý thiếu tinh tế. Môi trường áp lực. Cơ hội phát triển ít. Đồng nghiệp không phù hợp. Khoảng cách đi lại xa. Công việc quá nặng. Và đặc biệt là điều kiện làm việc không thoải mái, trong đó nóng bức là một vấn đề rất phổ biến nhưng hay bị bỏ qua.

Nhiều doanh nghiệp đầu tư máy móc rất mạnh, quy trình sản xuất rất kỹ, chỉ tiêu rất sát, nhưng lại quên mất một điều rất cơ bản: con người làm việc tốt nhất khi họ cảm thấy cơ thể dễ chịu và tinh thần ổn định.

Một nhà xưởng nóng hầm hập dưới mái tôn vào mùa nắng thì người lao động bước vào đã thấy mất năng lượng. Làm việc trong môi trường như vậy, họ rất dễ mệt nhanh, dễ cáu, dễ mất tập trung. Năng suất giảm là chuyện dễ hiểu. Sai sót tăng lên cũng không lạ. Tai nạn lao động, xung đột nội bộ, cảm giác chán việc… nhiều khi không bắt đầu từ những chính sách lớn lao gì cả, mà bắt đầu từ việc mỗi ngày đi làm giống như bước vào một cái lò.

Người lao động ngày nay cũng khác trước. Họ không còn chỉ nhìn vào mức lương ghi trên hợp đồng. Họ nhìn tổng thể hơn. Họ so sánh nơi này với nơi khác. Họ nghe bạn bè kể về công ty kia làm mát hơn, sạch hơn, đỡ mệt hơn, có quạt hút, có chống nóng mái, có không gian nghỉ giữa ca dễ chịu hơn. Và khi đã có sự so sánh, họ bắt đầu lung lay.

Nói cách khác, sau Tết không chỉ là mùa tuyển dụng. Nó còn là mùa “so sánh lại cuộc đời đi làm”.

Doanh nghiệp nào chỉ nghĩ rằng cứ trả lương là giữ được người thì rất dễ hụt hẫng. Vì có những thứ không hiện lên trực tiếp trong bảng lương, nhưng lại quyết định việc người ta ở lại hay ra đi. Môi trường làm việc là một trong số đó.

Tôi từng thấy nhiều chủ xưởng than rằng: “Giờ tuyển công nhân khó quá.”

Đúng, khó thật.

Nhưng khó không chỉ vì thiếu người. Khó còn vì doanh nghiệp chưa tạo ra đủ lý do để người ta muốn ở lại.

Người lao động có thể chấp nhận công việc nặng. Có thể chấp nhận áp lực vừa phải. Có thể chấp nhận tăng ca vào mùa cao điểm. Nhưng nếu ngày nào cũng phải chịu nóng, chịu ngột ngạt, chịu cảm giác làm việc trong một không gian bức bối kéo dài, thì sớm muộn họ cũng muốn tìm nơi khác.

Vấn đề ở đây là nhiều doanh nghiệp chỉ nhìn chuyện chống nóng như một khoản chi phí. Trong khi thực ra, nếu nhìn đúng, đó là một khoản đầu tư cho nhân sự, cho năng suất, cho sự ổn định vận hành lâu dài.

Một môi trường mát hơn chưa chắc biến ngay thành phép màu. Nhưng nó tạo ra khác biệt rất thật. Công nhân đỡ mệt hơn. Tinh thần dễ chịu hơn. Làm việc tập trung hơn. Cuối ca bớt kiệt sức hơn. Tỷ lệ nghỉ ngang cũng giảm đi phần nào. Quản lý đỡ áp lực hơn. Chủ doanh nghiệp cũng đỡ cảnh tuyển liên tục, đào tạo liên tục rồi lại mất người.

Nhất là với các nhà xưởng mái tôn, kho sản xuất, khu gia công, nơi hấp thụ nhiệt rất mạnh, nếu không có phương án xử lý nhiệt từ gốc thì càng về mùa nắng càng thấm. Quạt chỉ là giải pháp hỗ trợ. Phun sương nhiều khi lại ảnh hưởng máy móc, nguyên vật liệu, độ ẩm. Máy lạnh thì chi phí quá lớn với không gian mở. Nhưng nếu xử lý ngay từ lớp mái, từ bề mặt hấp nhiệt, thì hiệu quả sẽ khác hẳn.

Tôi nói điều này không phải chỉ để bán một giải pháp nào đó. Mà vì đi nhiều, nhìn nhiều công trình, nói chuyện với nhiều chủ doanh nghiệp và cả nhiều anh em công nhân, tôi thấy một điều rất rõ: muốn giữ người, đừng chỉ nói về văn hóa doanh nghiệp, hãy bắt đầu từ những thứ người lao động cảm nhận được mỗi ngày.

Một chỗ làm quá nóng thì rất khó nói chuyện gắn bó lâu dài.

Doanh nghiệp hiện nay đang đối mặt với rất nhiều áp lực: chi phí đầu vào, đơn hàng, cạnh tranh thị trường, biến động nhân sự, áp lực doanh số… Tôi hiểu điều đó. Nhưng chính vì khó khăn, càng cần giữ đội ngũ ổn định. Mà muốn giữ đội ngũ, phải để họ thấy rằng doanh nghiệp này không chỉ cần sức lao động của họ, mà còn quan tâm đến trải nghiệm làm việc của họ.

Đôi khi chỉ cần cải thiện một điều kiện rất thực tế như chống nóng mái xưởng, giảm bức xạ nhiệt, giảm cảm giác ngột ngạt trong khu sản xuất, là doanh nghiệp đã ghi điểm rất lớn trong mắt người lao động rồi.

Nhiều chủ doanh nghiệp đầu tư hàng trăm triệu, hàng tỷ vào máy móc mà không tiếc. Nhưng lại chần chừ với chi phí cải thiện môi trường làm việc. Trong khi chính con người mới là người vận hành toàn bộ hệ thống ấy. Máy móc tốt mà người vận hành ngày nào cũng mệt mỏi, chán nản thì hiệu quả cũng không thể cao được.

Sau Tết, nhân sự dễ rời đi không phải vì họ “đứng núi này trông núi nọ” như nhiều người nghĩ. Rất nhiều trường hợp chỉ đơn giản là họ muốn tìm một nơi dễ thở hơn, dễ sống hơn, đáng gắn bó hơn.

Và nếu doanh nghiệp đủ tinh ý để nhận ra điều đó sớm, thì hoàn toàn có thể thay đổi cục diện.

Giữ người không chỉ bắt đầu từ tiền lương.

Giữ người còn bắt đầu từ mái nhà họ đang làm việc bên dưới mỗi ngày.

Một mái xưởng quá nóng có thể khiến người lao động âm thầm muốn nghỉ.

Một môi trường làm việc mát hơn, dễ chịu hơn, lại có thể khiến họ muốn ở lại thêm rất lâu.

Đó là lý do vì sao, ở giai đoạn hiện nay, chống nóng không còn chỉ là câu chuyện chống nóng đơn thuần. Nó là một phần của bài toán nhân sự. Một phần của bài toán năng suất. Và xa hơn, là một phần của chiến lược giữ chân con người.

Doanh nghiệp nào hiểu sớm điều này, doanh nghiệp đó có lợi thế.

Vì cuối cùng, nhân sự ở lại không chỉ vì thu nhập.

Họ ở lại vì cảm thấy nơi này đáng để gắn bó.

Và một nơi làm việc lý tưởng luôn bắt đầu từ những điều rất thật: đỡ nóng hơn, đỡ mệt hơn, đỡ bức bối hơn, và tử tế hơn với người lao động.

Nếu anh chị là chủ doanh nghiệp, chủ xưởng, quản lý nhà máy, hãy thử nhìn lại môi trường làm việc của mình ngay từ bây giờ. Đừng đợi đến lúc nhân sự nghỉ hàng loạt rồi mới đi tìm nguyên nhân.

Nhiều khi nguyên nhân không nằm ở những thứ quá phức tạp.Nó nằm ngay trên đầu chúng ta.

Ở mái nhà xưởng đang hấp nhiệt mỗi ngày.

Nếu xử lý tốt bài toán chống nóng, doanh nghiệp không chỉ mát hơn, mà còn có cơ hội vận hành ổn định hơn, giữ người tốt hơn, và phát triển bền hơn trong những năm tới.

TB: Ông Bán Sơn.